Pensioen? Welk pensioen?

Het pensioenakkoord, veel besproken en als oplossing gepresenteerd voor de huidige onderdekking, maar klopt dat ook?
Een bloemlezing:
Sweder v Wijnbergen ‘pensioenakkoord is grote gapende graai in de kas door ouderen ten nadele van jongeren.’ .
Pensioenakkoord plundert namens ouderen de pensioenkas van jongeren. Berekening van de VU toont aan in ruil voor plusje 50+ers tot zelfs -97% minder voor jongeren als rendement toch niet geweldig blijkt. tabel bron pdf
Een eerdere studie toonde dit desastreuze effect al aan;
Een grote financiële crisis is voor een jong pensioenstelsel aanzienlijk minder erg dan een kleine crisis voor een pensioenstelsel dat zich in de uitbetalingfase bevindt. In de komende jaren zal duidelijk worden dat structurele netto uitbetalingen een zeer destabiliserend effect op de pensioendynamiek hebben. Onze grijze, reusachtige pensioenspaarpotten veranderen al bij matige schokken – die over een langere periode onontkoombaar zijn – in onbestuurbare sinking giants.
(..)
Om dit fenomeen van sterk afnemende stuurkracht op basis van verwachte rendementen te illustreren, laten we een eenvoudig rekenmodel los op twee realistische pensioenfondsen: oud (representant van het gros van de huidige pensioenfondsen) en jong (met een structuur die meer representatief is voor de situatie in de jaren ’80). De beide fondsen hebben een dekkingsgraad die op dit moment net boven de 100 schommelt. De strategische assetallocatie is zeer gestileerd. De helft van het vermogen wordt in een obligatieportefeuille belegd, de andere helft wordt toegekend aan risicovolle beleggingscategorieën, zoals aandelen, bedrijfsobligaties en vastgoed.
(..)
Het scenario verloopt als volgt: we veronderstellen dat het fonds de komende periode (in de figuur in 2010) geconfronteerd wordt met een tegenslag op de financiële markten, en dat de dekkingsgraad een niveau van 80% bereikt. Daarna volgen tientallen florissante jaren van alleen maar positieve rendementen. Dit is zeker geen extreem scenario. Het gaat niet om het exacte niveau van de daling, of het herstel, maar om de consequenties indien een pensioenfonds in onderdekking verzeild raakt terwijl het in de uitbetalingfase zit en niet langer in de opbouwfase.
Jong of oud: een wereld van verschil
Omdat de dekkingsgraad vanwege de crisis rond 80% ligt, moeten de beleggingen een gat van 25% (=20/80) overbruggen. Om een vlugge inschatting van de herstelmogelijkheden van het fonds te maken, kijken we wat er gebeurt indien de zakelijke waarden na de klap een jaarlijks rendement van 3% maken boven op het rendement op de obligaties.
(..)
Bij het oude fonds [huidige situatie meeste pensioenfondsen] ligt de situatie volledig anders [dan bij jong fonds, situatie < 1980]. We zien dat dit fonds helemaal niet herstelt wanneer het eenmaal naar een dekkingsgraad van rond de 80% is gezakt. Na de initiële daling zakt de dekkingsgraad eerst geleidelijk en daarna steeds sneller weg, totdat de kas in 2035 volledig leeg is. Het verschil tussen beide fondsen wordt niet verklaard door de hevigheid van de crisis of het herstelscenario. Die is immers voor beide fondsen gelijk. Het verschil zit hem in de rijpheid van het fonds. Het tweede fonds is veel rijper en wordt daarom al veel eerder en sterker geconfronteerd met een uitstroom van geld, waardoor herstel door middel van vermogensgroei (decennia lang positieve rendementen) niet tegen de uitbetalingen aan de verplichtingenkant op kan boksen.
(..)
Het oude fonds ziet haar vermogen, dat voor herstel moet zorgen, steeds kleiner worden ten opzichte van de verplichtingen in geval van onderdekking. Immers, 80% dekkingsgraad, dus 80 gedeeld door 100, wordt na 50% uitbetalen 30 gedeeld door 50 ofwel 60%. Een deterministisch proces. Daarom heeft het fonds in de komende decennia een veel hogere risicopremie nodig om te compenseren voor de uitgaande kasstromen. Het fonds heeft op portefeuilleniveau jaarlijks een overrendement op haar risicovolle beleggingen van ruim 6% boven obligaties nodig om te kunnen herstellen. Tientallen jaren op rij. Zonder enige volatiliteit. Dat is dan het meetkundig rendement in een fictieve wereld zonder volatiliteit, hetgeen in een wereld met volatiliteit een rekenkundig rendement betekent van grofweg 8% boven obligaties. Zelfs de grootste beleggingsoptimist zal toegeven dat dergelijke rendementen niet realistisch zijn.
De combinatie van onderdekking en uitbetaling is dus desastreus voor de dekkingsgraad. (..)
gestileerde, maar voor de komende jaren zeer realistische voorbeeld van de sinking giants
Grijze reuzen staat water aan de lippen
“Pensioenfondsen stevenen af op een faillissement
Het rapport Frijns spreekt van “sinking giants”, die bij ongewijzigd beleid leeg zijn als de huidige generaties dertigers en veertigers met pensioen gaan. De vergelijking met de Titanic is al gemaakt. Het rapport Goudswaard bevstigt die conclusie(..)Voor de experts komen deze boodschappen niet als een verrassing, sterker nog, diverse economen waarschuwen hier al jaren voor. De reden voor het naderende faillissement is immers niet de kredietcrisis, al heeft die wel voor een versnelling gezorgd, maar de vergrijzing, en de cijfers daarover zijn al decennialang bekend.(..)Pensioenenuitkeringen zijn voor de nu werkende generaties al enorm versoberd terwijl de premies al fors zijn gestegen. Wetenschappelijke prognoses laten zien dat werkenden van nu een veel lager pensioen tegemoet kunnen zien dan de huidige zestigers.” avv.nu
Ook is de kwetsbaarheid van de pensioenfondsen groot als gevolg van de vergrijzing, zei Frijns. Daardoor wordt het herstelvermogen van de fondsen aangetast. Het aandeel van de premie-inkomsten neemt af ten opzichte van de pensioenverplichtingen en ook de looptijd van de pensioenverplichtingen loopt terug. Pensioenpremies kunnen steeds minder worden ingezet als sturingsmiddel.
Door de veroudering van de bevolking moeten de fondsen sneller geld uittrekken voor de uitkeringen, want meer dan 60 procent van het totale pensioenvermogen is bestemd voor pensioenen die al zijn ingegaan of die binnen 10 jaar zullen ingaan. Dit betekent dat de beleggingshorizon korter wordt en daarmee ook het vermogen om te herstellen van negatieve beleggingsresultaten. Bij grote schokken op financiële markten kunnen ageing giants veranderen in sinking giants, waarschuwde Frijns: instellingen die niet meer in staat zijn hun verplichtingen na te komen. Dat komt omdat de fondsen steeds afhankelijker zijn geworden van financiële markten.
nrc
De pensioenwereld is nu, als je de reguliere bedrijfseconomische normen in acht zou nemen, feitelijk failliet. De verplichtingen tegenover werknemers en gepensioneerden zijn groter dan de beleggingen in het spaarvarken. Het tekort laat zich becijferen op ongeveer 57 miljard euro. [Was anno 2009, inmiddels is het tekort 250mrd, oa door aanpassing levensverwachting en koersverliezen, en te hoge beloften/pensioenuitkeringen. zie ook prof. Bas Jacobs verderop]
Het tekort steekt af tegen het fraaie en comfortabele overschot dat tien jaar geleden bestond. In zijn rapport Generatiebewust beleid stelde de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) vast dat de pensioenwereld eind 1998 een overschot had van ruim 60 miljard euro. Deze buffer was niet nodig voor de financiering van de pensioenen en ging ook uit boven de benodigde reserves voor beleggingsverliezen. De buffers moeten niet besteed worden aan lagere pensioenpremies voor werkgevers, waarschuwde de WRR, of aan extra pensioen voor werknemers. „De buffers vormen een overdracht naar toekomstige generaties.” De beoogde overdracht blijkt nu geen bezit te zijn, maar toch een schuld. En de vraag is: wie gaat de schuld aflossen en zorgen dat er weer adequate buffers komen? nrc
Alternatief voor Vakbond, waarschuwt al een aantal jaren voor een uitholling van de pensioenfondsen, waardoor het mogelijk wordt dat de 40-jarigen van nu na in goed vertrouwen aan hun verplichting tot het betalen van premie voldaan te hebben ten tijde van hun pensionering geconfronteerd worden met een lege pot. Hij situeert dat tijdstip op ongeveer 20 jaar van nu. Dat komt omdat de ouderen van nu te weinig premie zouden hebben betaald om de hun pensioenuitkering te kunnen dekken. Het ontbrekende deel wordt aangezuiverd uit de grote pot en gaat dus ten koste van de pensioenaanspraken van de jongeren. Pikaart heeft hier een belangrijk punt. Hij vergelijkt de constructie met een piramidespel en hij voorspelt niets meer of minder dan een faillissement van ons huidige systeem als er niet ingegrepen wordt. mejudice
In zijn boek geeft hij een ronduit meesterlijke analyse van de geschiedenis en de machinaties die binnen de incrowd plaats vinden. Cruciaal is een grafiek in van zijn boek (zie figuur 1) waar hij het premieverloop van onze twee grootste pensioenfonden ABP en PFZW (vroeger PGGM) in beeld brengt.

Pensioenakkoord: ‘Ouderen doen greep uit kas’
‘We hebben enorme verplichtingen, die kunnen we niet betalen.’ Volgens Jacobs verzaken de sociale partners hun maatschappelijke plicht door die ongedekte rekening onder het tapijt te schuiven. Het gesloten pensioenakkoord bevoordeelt oudere generaties en volgend jaar alweer de pensioenen indexeren is zwendel. Dat stelde hoogleraar Bas Jacobs gisteren in een presentatie over het pensioenakkoord
Te weinig betaald
‘Om een welvaartsvast pensioen te garanderen dient de dekkingsgraad van een pensioenfonds 150 procent te zijn’, doceert Jacobs. ‘Daarvoor komen we in het huidige stelsel 250 miljard euro tekort, vooral omdat er vanaf de jaren ’80 tot 2003 te weinig premies zijn betaald. Die 250 miljard euro is 40 procent van het nationaal product. Dat geld is er niet.’ (..) Door ‘hersteltermijnen’ dragen de jongen wel de neerwaartse risico’s, maar de opwaartse risico’s delen ze met iedereen door het ‘egalisatiefonds’. Jacobs: ‘Oudere generaties doen een graai in de pensioenkas. In het bereikte akkoord wordt er alweer vanaf volgend jaar geïndexeerd, omdat ze rekenen met een hogere rekenrente. Dat is gewoon zwendel.‘ (..)
De oplossing is volgens Jacobs dat er ‘generatierekeningen’ worden ingevoerd. Die maken het pensioencontract compleet. Dan zijn het hele pensioenvermogen en alle risico’s juist toebedeeld
Het piramidespel met de pensioenen. Er is alle reden voor jongeren om naar het malieveld te trekken om een beter pensioen te eisen. (..) Het pensioenakkoord maakt het stelsel niet toekomstbestendig. Het pensioenstelsel krijgt juist meer trekken van een piramidespel. Bij een piramidespel, zoals dat van Bernard Madoff, krijgen deelnemers een hoog rendement voorgespiegeld. Maar dat rendement wordt betaald met de inleg van nieuwe spelers. Zodra er geen nieuwe gekken meer komen, dondert alles in elkaar. De laatste deelnemers hebben wel betaald, maar zullen niks ontvangen. vk
En dat betekent kort samengevat natuurlijk dat de huidige pensionados gewoon hun geld krijgen, het systeem vroeg of laat geheid gaat instorten, en de jonge generatie naar zijn centen kan fluiten.
Mathijs Bouman heeft het over een verliesverdubbelaar [FD], hoogleraar Risk Management Theo Kocken geeft het plan een 1 [bnr] , Henriette Prast heeft het over een Ponzi-game, maar dan eentje waar je verplicht aan mee moet doen [FD], Bas Jacobs over een ongedekte rekening, Paul Tang vindt zelfs pokeren eerlijker, en de huiseconoom van de Jonge Democraten heeft het over politiek verraad. eco.nomie.nl
De JOVD wil zelfs een referendum inzetten om het pensioenakkoord van de vergrijsde vakbonden te voorkomen.
“Het akkoord mag ons niet door de strot geduwd worden. Daarom moeten alle Nederlanders er over kunnen stemmen. Ook mensen die nu nog niet op de arbeidsmarkt actief zijn, maar op termijn wel de wrange vruchten van het pensioenakkoord zullen proeven.”
Het is volgens de JOVD bizar dat organen als vakbonden en werkgeversorganisaties zulke ingrijpende besluiten kunnen nemen zonder democratische legitimatie. jovd
Ondertussen discussiëren de vakbonden of ze de jongeren naast dit akkoord niet nog meer pensioen kunnen afnemen.
Update 3 september 2011, 18:15: Terwijl de FNV en werkgevers in de SER inmiddels akkoord zijn en trachten de werkelijkheid van onderdekking via hogere rekenrentes voor jongeren te ontkennen om zo de huidige pensioenen (nog) niet te korten zakt de dekkingsgraad vandaag al flink door het ijs.
Nederlandse pensioenfondsen staan er steeds slechter voor. De dekkingsgraad van het gemiddelde fonds is gedaald tot een nieuw dieptepunt. De dekkingsgraad is de verhouding tussen het belegd vermogen en de verplichtingen.(..) gemiddelde dekkingsgraad van Nederlandse fondsen dinsdag zelfs gedaald naar circa 93%. In juni was de gemiddelde dekkingsgraad volgens DNB nog 110%.FD
Des te langer de polder deze realiteit met fictieve rekenrentes ontkent en zo het korten van huidige pensioenen (en langer doorwerken) voor zich uit schuift, des te sneller de pot voor jongeren leeg zal zijn.
Het nieuwe pensioenakkoord is exact wat het pensioen van 20,30,40ers en zelfs jonge 50ers ondermijnt. Nu is de tijd voor jongeren om in opstand te komen.
ps Lees ook dit eerdere blog uit juni 2010 Intergenerationele solidariteit blijkt intergenerationele diefstal